Kunstmanen

Wie op een heldere nacht bezig is met zijn waarnemingen zal regelmatig een “ster” langs de hemel zijn bewegen. Waarschijnlijk zie je één van de vele honderden satellieten of restanten van raketten overtrekken. Veel amateur-astronomen hebben er een hobby van gemaakt om die satellieten of restanten van raketten te volgen. Dit kan al met bescheiden middelen. Het blote oog of een kleine verrekijker zijn al voldoende. Satellieten worden waargenomen uit “hobby” maar ook vaak om te voorkomen dat ze een lichtend spoor nalaten op astrofoto’s.

We kunnen de satellieten of kunstmanen die om de aarde draaien in drie groepen opdelen: equatoriale, polaire en geostationaire satellieten. Equatoriale satellieten volgen een baan van west naar oost en bevinden zich meestal niet op een al te grote hoogte boven het aardoppervlak. Deze satellieten zijn daarom het helderst en het beste te volgen. Deze satellieten bewegen snel: binnen een paar minuten hebben ze de hemelbol gerond.

Polaire satellieten bewegen zich in een baan om de polen van de aarde. Ze schrijven daarom een baan van noord naar zuid of omgekeerd. Deze satellieten bevinden zich vaak op grote hoogte en ze zijn dus veel minder helder. Omdat ze zich op grote hoogte bevinden bewegen ze zich langzaam langs de hemelbol.

Geostationaire satellieten bevinden zich op een vast punt in een baan om de aarde. Ze bevinden zich ook erg hoog boven het aardoppervlak. Dergelijke satellieten zijn met het blote oog niet waarneembaar. Het vereist vaak een grote amateur-telescoop om ze te kunnen zien.

Veel satellieten zijn het beste te zien enkele uren na zonsondergang als de zon nog niet zo heel erg ver onder de horizon staat. De zon beschijnt dan nog de satellieten en ze zijn voor ons zichtbaar.

De waarneembaarheid van een satelliet hangt van een aantal factoren af:

– De hoogte boven het aardoppervlak. Hoe lager, des te helder een satelliet kan worden.

– Hoek met het horizontale vlak. Het licht van een satelliet die laag boven de horizon staat zal zich door meer luchtlagen moeten dringen. Dergelijke satellieten lijken dus een stuk zwakker te zijn dan wanneer die satelliet recht boven ons zou staan.

– Hoek waarnemer-zon-satelliet. Satellieten stralen zelf geen licht uit, we kunnen ze alleen zien als ze door het zonlicht worden beschenen. Een satelliet die het volle zonlicht vangt is het helderst. We kunnen satellieten derhalve het beste zien als hij tegenover de zon staat: in het oosten na zonsondergang en in het westen na zonsopkomst.

– Materiaal van de satelliet: er zijn satellieten die van gepolijst materiaal zijn gemaakt of die zijn voorzien van zonnepanelen die onder een speciale hoek met de satelliet staan. Dergelijke satellieten weerkaatsen meer zonlicht dan een donkere satelliet. Satellieten die uit verschillende facetten bestaan en die rondtollen vertonen een knipperend spoor.

Er zijn een aantal objecten die gemakkelijk waarneembaar zijn zoals de Iridium-satellieten. Iridium is een netwerk van ruim zestig communicatiesatellieten, de satellieten hebben zonnepanelen die onder een speciale hoek staan, de baan van deze satellieten is vrij laag en ze worden af en toe dus erg helder: ze zijn zichtbaar als een flare van verschillende seconden. Ze worden vaak verward met een erg heldere meteoor die in de dampkring verbrandt. Sommige van deze satellieten zijn zelfs overdag of in de schemering al waarneembaar. De satellieten reizen in groepen zodat er vaak gedurende verschillende dagen een Iridiumsatelliet waarneembaar is omstreeks dezelfde tijd en op ongeveer dezelfde plaats aan de aarde.

Ook het Internationale Ruimtestation (ISS) is met enige regelmaat zichtbaar als een erg heldere punt aan de hemel.

Op de website Heaven’s Above kunt u voor uw woonplaats complete lijsten genereren van wanneer welke satellieten en het ISS zichtbaar zijn.

Meer over het waaremen van kunstmanen vindt u bij de werkgroep Kunstmanen van de K.N.V.W.S. en de werkgroep Kunstmanen van de Belgische V.V.S.