Saturnus

sarurnus

De planeet Saturnus

Saturnus is de zesde planeet vanaf de Zon en is de op een na grootste planeet in het zonnestelsel met een diameter van 119.300 kilometer. Saturnus is voor velen de mooiste planeet binnen het zonnestelsel. Hoewel Saturnus niet het beste zichtbaar is voor (amateur)astronomen, geeft het ringsysteem de doorslag. De ringen zijn door een amateur-telescoop reeds waar te nemen. Door de jaren heen kantelt de planeet ten opzichte de Aarde. Dit is te verklaren door de baan die Saturnus volgt in ons zonnestelsel. Een aantal jaren geleden keek men schuin tegen de onderkant aan, nu kijkt men schuin bovenop Saturnus en het ringsysteem.

De meeste informatie die over Saturnus beschikbaar is, is verkregen door de Voyager verkenningen in 1980 en 1981. Met het oog is te zien dat Saturnus bij de polen iets afgevlakt is. Dit is het gevolg van de snelle asrotatie van de planeet.
Een dag op Saturnus is 10 uur en 39 minuten lang. De planeet doet er 29,5 jaar over om een baan rondom de Zon te maken. Net zoals Jupiter is Saturnus praktisch volledig samengesteld uit waterstof en helium. Het waterstof is in vloeibare toestand aan het oppervlak bij een temperatuur van –160 ˚C en is in vaste vorm naar de kern toe. Daarnaast zijn er nog kleine hoeveelheden helium en methaan aanwezig.

Saturnus is de enige planeet die een kleinere dichtheid heeft dan water, namelijk 30 % minder dan water. Als er een oceaan zou ontstaan die groot genoeg zou zijn, zou Saturnus blijven drijven. De bruingele kleur van de planeet is gemarkeerd door horizontale wolkenbanden, net zoals bij de planeet Jupiter, alleen zijn ze bij Saturnus niet zo helder en duidelijk. Hun samenstelling is ook vergelijkbaar met de wolken van Jupiter, namelijk waterstof, helium, gekristalliseerd ammoniak en methaan.

De wind waait met hoge snelheden op Saturnus. Dichtbij de equator haalt het snelheden van 500 meter per seconde (1800 km/u). De wind waait voornamelijk in oostelijke richting. De sterke winden kan men vinden rond de equator, de sterkte neemt af naarmate men op de hogere breedtegraden komt. Op breedtegraden boven de 35 graden waait de wind zowel in oostelijke als in westelijke richting.
Men kan dus zeggen dat Saturnus een kleine Jupiter is. Het grootste verschil is nog het ringsysteem, maar dit heeft niets met de samenstelling van de planeet zelf te maken, maar geeft aan dat er in het verleden iets is gebeurd, zoals een maan die uit elkaar is gespat.

Saturnus ring
Het ringsysteem van Saturnus maakt de planeet tot een van de mooiste objecten binnen ons zonnestelsel. De ringen van Saturnus zijn het eerst opgemerkt door Galilei in 1610, hij beschreef ze als ‘begeleiders’ van Saturnus. Later, in 1656 zag Huygens de werkelijke ringenstructuur. Het ringenstelsel is 275.000 km breed en slechts 200 m dik. In dagelijkse maten zou een schaalmodel met een dikte van een grammofoonplaat een diameter van ruim 3 km hebben.
De ring is opgedeeld in een aantal verschillende delen. Hierbinnen vallen de heldere A en B-ring, en de zwakkere C-ring. Het ringensysteem bevat meerdere gaten.

De meest duidelijk scheiding is de Cassini-scheiding, die de A en B-ring van elkaar scheidt. Giavanni Cassini ontdekte deze scheiding in 1675. De Encke-scheiding, die de A-ring splitst, is vernoemd naar Johann Encke, die deze scheiding in 1837 ontdekte. Ruimtesondes hebben nu laten zien dat de hoofdring onderverdeeld is in vele smalle kleine ringen. Zie de afbeeldingen bij dit artikel.

De ringen van Saturnus

De ringen van Saturnus, de kleuren zijn niet echt maar via een computer gemaakt om het verschil te verduidelijken

De herkomst van de ringen is nog niet voor 100% vastgesteld. Men denkt dat de ringen zijn gevormd van grotere manen die uit elkaar zijn gespat toen ze in het verleden in botsing kwamen met kometen en meteorieten. De compositie van de ringen is niet helemaal bekend maar het is wel duidelijk dat er een behoorlijke hoeveelheid water aanwezig is. Dit water bestaat uit ijsbergen en ‘sneeuwballen’ van enkele centimeters tot enkele meters in doorsnede. Het merendeel van de ingewikkelde ringstructuren staan in verband met de zwaartekrachteffecten van de aanwezige manen. Dit fenomeen wordt gedemonstreerd door de relatie tussen de F-ring en de twee kleinere manen die de ‘hoeders’ zijn van het ringmateriaal.
Radiale, spaakachtige kenmerken in de brede B-ring zijn ook aangetroffen door de Voyagers. Deze kenmerken bestaan hoogstwaarschijnlijk uit fijne stofachtige deeltjes. Het ontstaan en verdwijnen van deze spaken is waargenomen door de tijdproportionele opnamen van de Voyagers. Hoewel statische elektriciteit de spaken wellicht kan veroorzaken door de levitatie van stofdeeltjes boven de ring, is de exacte oorzaak voor het ontstaan van deze spaken nog niet bekend.

Algemeen
In onderstaand tabel zijn enkele algemene gegevens over de planeet Saturnus terug te vinden.

Tabel met gegevens over Saturnus

Tabel met algemene gegevens over Saturnus